SCB sắp thoát khỏi mô hình ponzi ‘vay tiền người này trả nợ người kia’

Những năm qua, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Sài Gòn (SCB) luôn phải đối mặt với thực trạng trả lãi tiền gửi lớn hơn rất nhiều so với thu nhập từ cho vay.
 (photo: )

Cuối năm 2011, ngành ngân hàng Việt Nam diễn ra vụ hợp nhất các ngân hàng Đệ Nhất (FicomBank) và ngân hàng Tín Nghĩa vào ngân hàng Sài Gòn (SCB) mở đầu cho giai đoạn tái cấu trúc toàn ngành ngân hàng.

Sau hợp nhất, hoạt động của SCB gặp rất nhiều khó khăn khi tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng lúc đó rất cao và thanh khoản suy giảm mạnh. SCB phải nhờ đến các khoản vay tái cấp vốn từ phía NHNN, phụ thuộc vào tiền huy động trên thị trường liên ngân hàng. Đồng thời chất lượng tài sản của ngân hàng khi đó cũng gặp nhiều vấn đề với tỷ lệ tài sản có khác rất cao.

Mặc dù vậy, sau giai đoạn tái cấu trúc căng thẳng, đến nay SCB đã có những bước phát triển mạnh mẽ về quy mô. Hiện tại, SCB là ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân có tổng tài sản lớn nhất trong hệ thống (không tính ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước).

Từ quy mô tổng tài sản hơn 144 nghìn tỷ đồng sau hợp nhất năm 2012, đến quý I năm 2018 vừa qua, SCB báo cáo tổng tài sản đã tăng lên trên 457 nghìn tỷ đồng, tăng gấp 3 lần sau 6 năm hợp nhất.

Không chỉ tăng cường về quy mô, SCB cũng luôn báo cáo có lãi từ kinh doanh trong tất cả các năm kể từ sau sáp nhập. Đặc biệt trong lĩnh vực cốt lõi là huy động – cho vay, ngân hàng luôn ghi nhận lãi thuần rất lớn. Đỉnh cao là năm 2015, thu nhập lãi thuần (chênh lệch thu nhập cho vay và chi phí huy động theo ghi nhận kế toán) của SCB lên tới hơn 4.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, các báo cáo của SCB cũng cho thấy, ngân hàng luôn phải chi trả lãi cho các khoản huy động tiền gửi rất lớn, trong khi thu nhập thực tế từ lãi cho vay thấp hơn nhiều.

Hệ quả là chênh lệch giữa thu nhập cho vay và chi phí huy động thực tế luôn là những con số âm khổng lồ. Năm 2013, khoản chênh này là hơn 15.000 tỷ đồng, năm 2014 gần 9.000 tỷ đồng, hai năm 2015 và 2016 là gần 10.000 tỷ đồng. Đến năm ngoái, con số này mới được thu hẹp lại còn 1.210 tỷ đồng nhờ sự tăng trưởng đột biến của khoản thu nhập thực từ cho vay.

Hiện tượng này được lý giải một phần từ các hoạt động tái cơ cấu tài sản có vấn đề của SCB trong các năm sau hợp nhất.

Điển hình là năm 2012, SCB được Ngân hành Nhà nước cho phép cơ cấu lại nhiều tài sản thành khoản vay mới gồm các khoản đặt cọc môi giới chứng khoán (17.976 tỷ đồng), tiền ứng trước cho các hợp đồng mua vàng kỳ hạn (hơn 5.500 tỷ đồng), tiền repo chứng khoán (1.437 tỷ đồng).

Sau các hoạt động này, dư nợ của SCB tăng thêm khoảng 25.000 tỷ đồng và lãi phải thu cũng tăng thêm 7.560 tỷ trong năm 2012 và 15.550 tỷ năm 2013.

Kết quả là tổng số tiền lãi cho vay mà ngân hàng chưa thu đã tăng liên tục từ sau vụ hợp nhất, từ gần 9.500 tỷ đồng năm 2011 lên mức trên 41.000 tỷ đồng thời điểm cuối năm 2017.

Báo cáo của ngân hàng cũng cho thấy, SCB đã bù đắp khoản chênh lệch giữa thu nhập cho vay và chi phí huy động nhờ vào gia tăng tiền huy động từ dân cư và doanh nghiệp.

Số dư tiền gửi của khách hàng vào SCB đã tăng 4,4 lần trong 6 năm qua, từ 79.000 tỷ đồng năm 2012 lên 346.000 tỷ đồng năm 2017. Đồng thời trong thời gian này vốn điều lệ tăng thêm 4.300 tỷ đồng, lên gần 15.000 tỷ đồng cuối năm 2017.

Ngoài ra, tăng trưởng tiền gửi của SCB đã giúp ngân hàng này hoàn trả gần 20.000 tỷ đồng vốn và lãi tiền vay tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước.

Trong báo cáo phân tích về SCB sau hợp nhất, một chuyên gia kinh tế nhận định: Một tỷ lệ đáng kể của số tiền thật chảy vào ngân hàng SCB từ tăng huy động tiền gửi chính là dùng để trả lãi tiền gửi. Đây là một hình thức Ponzi - vay tiền của người này để trả nợ người kia.

Dù có nhiều cải thiện trong 6 năm qua, ngân hàng cho biết vẫn đang tích cực xử lý các khoản nợ xấu để nâng cao chất lượng tài sản. Trong đại hội cổ đông năm nay, ban lãnh đạo của ngân hàng cho biết, sẽ thu nợ quá hạn, nợ xấu và nợ vay đã bán cho VAMC là 4.300 tỷ đồng. Ngân hàng cũng sẽ chuyển đổi cơ cấu tài chính với trọng tâm là sang mô hình kinh doanh theo hướng tăng thu ngoài lãi.

Sau khi tiến hành sáp nhập vào năm 2011, SCB là ngân hàng có cơ cấu cổ đông khá bí ẩn. Hiện nay ngân hàng được sở hữu gần 30% bởi các nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có Noble Capital Group. Một cổ đông lớn khác là công ty Tài chính Việt Vĩnh Phú, từng là cổ đông lớn của SCB trước hợp nhất. Công ty này cũng được nắm giữ 49,5% bởi các quỹ đầu tư nước ngoài, đều có trụ sở tại thiên đường thuế British Virgin Islands.

vote data